Wat moet er op de winst- en verliesrekening?

Team VHM | ABC · 22 jul 2026

De winst- en verliesrekening geeft een overzicht van alle opbrengsten en kosten van een onderneming over een bepaalde periode, en toont daarmee het bedrijfsresultaat: winst of verlies. Voor mkb-ondernemers is dit document een van de belangrijkste financiële overzichten, omdat het direct inzicht geeft in hoe het bedrijf presteert. In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over de winst- en verliesrekening, van de verplichte posten tot wat een negatief resultaat betekent voor jouw onderneming.

Wat is het verschil tussen een winst- en verliesrekening en een balans?

De winst- en verliesrekening toont alle inkomsten en uitgaven over een bepaalde periode en eindigt met het nettoresultaat. De balans daarentegen geeft een momentopname van wat een bedrijf bezit (activa) en wat het verschuldigd is (passiva) op een specifieke datum. Beide documenten zijn onderdeel van de jaarrekening, maar meten fundamenteel verschillende dingen.

Het belangrijkste onderscheid zit in de tijdsdimensie. De winst- en verliesrekening beslaat een periode, doorgaans een boekjaar, en laat zien hoe het resultaat tot stand is gekomen. De balans is statisch: die beschrijft de financiële positie van het bedrijf op één moment, meestal de laatste dag van het boekjaar.

Beide overzichten zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. De nettowinst of het nettoverlies uit de winst- en verliesrekening stroomt door naar het eigen vermogen op de balans. Wie alleen de balans bekijkt, ziet het eindresultaat. Wie ook de winst- en verliesrekening analyseert, begrijpt hoe dat resultaat is opgebouwd en waar de kansen of risico’s liggen.

Welke posten staan er verplicht op de winst- en verliesrekening?

De verplichte posten op de winst- en verliesrekening zijn vastgelegd in Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek. De exacte indeling hangt af van de rechtsvorm en de omvang van de onderneming, maar in de kern bevat de winst- en verliesrekening altijd de volgende categorieën:

Netto-omzet: de opbrengsten uit de levering van goederen of diensten, na aftrek van kortingen en retourzendingen
Kostprijs van de omzet: de directe kosten die samenhangen met de gerealiseerde omzet
Brutomarge: het verschil tussen netto-omzet en kostprijs
Verkoopkosten en algemene beheerskosten: indirecte bedrijfskosten zoals marketing, huisvesting en personeelskosten
Afschrijvingen: de waardevermindering van vaste activa over de gebruiksduur
Financiële baten en lasten: rente-inkomsten en rentekosten op leningen
Belastingen over de winst: de verschuldigde vennootschapsbelasting of inkomstenbelasting
Nettoresultaat: de uiteindelijke winst of het verlies na alle aftrekposten

Kleine ondernemingen mogen een vereenvoudigde winst- en verliesrekening opstellen en hoeven minder posten afzonderlijk te specificeren. Middelgrote en grote ondernemingen zijn gebonden aan uitgebreidere publicatievereisten en moeten meer detailinformatie opnemen in de toelichting bij de jaarrekening.

Wat is het verschil tussen de categoriale en functionele indeling?

Bij de categoriale indeling worden kosten gegroepeerd naar soort, zoals loonkosten, materiaalkosten en afschrijvingen. Bij de functionele indeling worden kosten ingedeeld naar functie binnen het bedrijf, zoals productie, verkoop en algemeen beheer. Beide methoden zijn wettelijk toegestaan en leiden tot hetzelfde eindresultaat, maar ze geven een ander inkijkje in de kostenstructuur.

Categoriale indeling: kosten naar soort

De categoriale methode is de meest gebruikte indeling bij mkb-bedrijven in Nederland. Kosten worden ingedeeld naar hun aard: personeelskosten, afschrijvingen, inkoopkosten van grondstoffen en materialen, en overige bedrijfskosten. Dit maakt de methode transparant en eenvoudig te koppelen aan de financiële administratie. Een nadeel is dat het minder inzicht geeft in welke bedrijfsfunctie de meeste kosten veroorzaakt.

Functionele indeling: kosten naar activiteit

De functionele methode deelt kosten in naar de activiteit waarvoor ze zijn gemaakt: kostprijs van de omzet, verkoopkosten en algemene beheerskosten. Deze indeling is populairder bij grotere bedrijven en geeft beter inzicht in de winstgevendheid per bedrijfsfunctie. Het vereist wel een nauwkeurige toerekening van kosten aan functies, wat meer administratieve inspanning vraagt.

Hoe lees je de winst- en verliesrekening als ondernemer?

Als ondernemer lees je de winst- en verliesrekening van boven naar beneden: begin bij de omzet, trek stap voor stap de kosten af en analyseer waar het resultaat vandaan komt. Het gaat er niet alleen om of er winst is, maar ook om welke kostenposten relatief zwaar drukken op het resultaat en hoe de marges zich ontwikkelen ten opzichte van voorgaande jaren.

Praktische stappen voor een zinvolle analyse:

Controleer de brutomarge: deel de brutomarge door de omzet en druk dit uit als percentage. Dit percentage geeft aan hoeveel ruimte er is om bedrijfskosten te dekken.
Bekijk de kostenverhouding: welke kosten nemen een groot deel van de omzet in beslag? Personeelskosten, huur of inkoop?
Vergelijk met vorige periodes: een eenmalige winst- en verliesrekening zegt weinig. Trends over meerdere jaren onthullen structurele patronen.
Let op eenmalige posten: bijzondere baten of lasten kunnen het beeld vertekenen. Scheid structurele resultaten van incidentele meevallers of tegenvallers.
Koppel aan de cashflow: winst betekent niet automatisch dat er geld op de rekening staat. Kijk ook naar het kasstroomoverzicht voor een volledig beeld.

Via accountancydienstverlening kunnen specialisten de cijfers voor je vertalen naar concrete inzichten en aanbevelingen, zodat jij op basis van feiten strategische beslissingen kunt nemen.

Wanneer moet de winst- en verliesrekening worden opgesteld?

De winst- en verliesrekening moet worden opgesteld als onderdeel van de jaarrekening, na afloop van elk boekjaar. Voor de meeste bedrijven valt het boekjaar samen met het kalenderjaar, wat betekent dat de jaarrekening en de daarin opgenomen winst- en verliesrekening betrekking hebben op de periode van 1 januari tot en met 31 december.

De wettelijke termijnen voor het opstellen en deponeren van de jaarrekening variëren per rechtsvorm. Voor een besloten vennootschap (bv) geldt dat het bestuur de jaarrekening binnen vijf maanden na afloop van het boekjaar opmaakt en aan de aandeelhouders voorlegt. De aandeelhouders hebben vervolgens maximaal twee maanden om de jaarrekening vast te stellen, waarna deponering bij de Kamer van Koophandel binnen acht dagen verplicht is.

Naast de wettelijke jaarrekening is het voor ondernemers verstandig om tussentijdse overzichten op te stellen, bijvoorbeeld per kwartaal of maand. Zo heb je gedurende het jaar actueel inzicht in de financiële prestaties en kun je tijdig bijsturen als kosten oplopen of de omzet achterblijft bij de prognose.

Wat zegt een negatieve winst- en verliesrekening over een bedrijf?

Een negatieve winst- en verliesrekening, ook wel een verlies genoemd, betekent dat de totale kosten in een periode hoger waren dan de totale opbrengsten. Dit is op zichzelf geen reden tot paniek, maar het vereist wel een grondige analyse van de oorzaken en een duidelijk plan om de situatie te keren.

Verlies kan verschillende oorzaken hebben. Soms is het structureel, bijvoorbeeld doordat de marges te laag zijn of de vaste kosten te hoog in verhouding tot de omzet. In andere gevallen is het tijdelijk, zoals bij een startende onderneming die investeert in groei, of bij een gevestigd bedrijf dat een tegenvallend jaar heeft gehad door marktomstandigheden of een eenmalige kostenpost.

Relevante vragen bij een negatief resultaat zijn:

Is het verlies incidenteel of structureel van aard?
Welke kostenposten zijn het sterkst gestegen ten opzichte van de omzet?
Is de omzet gedaald, of zijn de kosten onevenredig gegroeid?
Hoe ziet de liquiditeitspositie eruit ondanks het boekhoudkundige verlies?
Zijn er mogelijkheden om kosten te reduceren of de prijsstelling aan te passen?

Een aanhoudend verlies tast het eigen vermogen op de balans aan en kan op termijn leiden tot solvabiliteitsproblemen. Banken en financiers kijken kritisch naar de winst- en verliesrekening bij het beoordelen van kredietaanvragen. Hoe eerder een ondernemer ingrijpt, hoe groter de kans om het tij te keren.

Hoe vhm | ABC helpt met jouw winst- en verliesrekening

Een winst- en verliesrekening opstellen is één ding. De cijfers begrijpen en er de juiste conclusies uit trekken is een ander verhaal. vhm | ABC helpt mkb-ondernemers niet alleen bij het correct opstellen van de jaarrekening, maar ook bij het interpreteren van de resultaten en het vertalen ervan naar concrete acties.

Wat vhm | ABC voor jou doet:

Het verzorgen van een correcte en tijdige winst- en verliesrekening als onderdeel van de volledige jaarrekening
Het opstellen van tussentijdse rapportages zodat je gedurende het jaar actueel inzicht hebt
Het signaleren van afwijkingen in marges, kostenstructuren en trends, proactief en in heldere taal
Het doorrekenen van scenario’s, zoals een investering of wijziging van de ondernemingsvorm, zodat je weet wat de financiële impact is
Persoonlijk advies dat aansluit bij jouw situatie als ondernemer, zonder ellenlange rapporten

Met vestigingen in Epe, Veenendaal, Genemuiden en Almelo is vhm | ABC altijd dichtbij. Wil je meer weten over wat vhm | ABC voor jouw onderneming kan betekenen? Neem contact op en ontdek hoe een betrokken accountant het verschil maakt.

Veelgestelde vragen

Kan ik de winst- en verliesrekening zelf opstellen, of heb ik daar een accountant voor nodig?

Als ondernemer mag je de winst- en verliesrekening in principe zelf opstellen, zeker als eenmanszaak of kleine vof. Boekhoudprogramma’s zoals Exact, Moneybird of Twinfield genereren dit overzicht vaak automatisch op basis van je administratie. Toch is het verstandig om een accountant te betrekken, niet alleen voor de correctheid van de cijfers, maar ook voor de juiste interpretatie en het voldoen aan de wettelijke publicatieverplichtingen, zeker als je een bv hebt.

Wat is het verschil tussen winst op de winst- en verliesrekening en geld op mijn bankrekening?

Dit is een veelvoorkomend misverstand: boekhoudkundige winst en beschikbare liquiditeit zijn twee verschillende dingen. Je kunt winst maken terwijl klanten hun facturen nog niet hebben betaald, of verlies lijden terwijl er toch geld binnenkomt door een lening. Koppel de winst- en verliesrekening daarom altijd aan het kasstroomoverzicht om een volledig en realistisch beeld te krijgen van de financiële gezondheid van je onderneming.

Hoe vaak zou ik als mkb-ondernemer mijn winst- en verliesrekening moeten analyseren?

Een jaarlijkse analyse is wettelijk verplicht, maar voor actief financieel sturen is dat lang niet genoeg. Maandelijkse of kwartaalrapportages geven je de mogelijkheid om tijdig bij te sturen als kosten oplopen of de omzet achterblijft bij je prognose. Hoe groter de dynamiek in je sector of hoe sneller je groeit, hoe vaker je de cijfers onder de loep zou moeten nemen.

Wat zijn veelgemaakte fouten bij het opstellen van de winst- en verliesrekening?

Een veelgemaakte fout is het verwisselen van privé- en zakelijke kosten, wat leidt tot een vertekend beeld van de bedrijfsprestaties. Andere valkuilen zijn het vergeten van afschrijvingen op bedrijfsmiddelen, het onjuist toerekenen van kosten aan de verkeerde periode (denk aan vooruitbetaalde facturen), en het niet corrigeren voor eenmalige baten of lasten. Dit soort fouten beïnvloedt niet alleen de betrouwbaarheid van je rapportage, maar kan ook fiscale gevolgen hebben.

Hoe gebruik ik de winst- en verliesrekening bij het aanvragen van een zakelijke lening of financiering?

Banken en andere financiers kijken bij een kredietaanvraag altijd naar minimaal drie jaar aan winst- en verliesrekeningen om de winstgevendheid, stabiliteit en terugbetalingscapaciteit van je onderneming te beoordelen. Zorg dat je cijfers kloppen, voorzien zijn van een toelichting en dat je eventuele verliezen of uitschieters kunt verklaren. Een accountant kan je helpen de cijfers helder te presenteren en de financierbaarheid van je onderneming te versterken.

Wat is EBITDA en waarom wordt dit begrip zo vaak gebruikt naast de winst- en verliesrekening?

EBITDA staat voor Earnings Before Interest, Taxes, Depreciation and Amortization, oftewel het bedrijfsresultaat vóór rente, belastingen en afschrijvingen. Dit cijfer wordt veel gebruikt omdat het een zuiverder beeld geeft van de operationele prestaties van een bedrijf, los van financieringsstructuur en boekhoudkundige keuzes rondom afschrijvingen. Investeerders en financiers hanteren EBITDA vaak als maatstaf om bedrijven onderling te vergelijken of de waarde van een onderneming te bepalen.

Kan ik de winst- en verliesrekening gebruiken om mijn prijsstelling te verbeteren?

Absoluut. Door de brutomarge per product of dienst te analyseren, zie je direct welke onderdelen van je aanbod winstgevend zijn en welke dat niet zijn. Als een bepaalde productlijn structureel een lage of negatieve marge heeft, is dat een signaal om de prijs te herzien, de kostprijs te verlagen of het product uit het assortiment te halen. Een gedetailleerde winst- en verliesrekening, eventueel uitgesplitst per afdeling of productgroep, is daarmee een krachtig instrument voor strategische prijsbeslissingen.

Gerelateerde artikelen

Deze inhoud is gegenereerd met behulp van AI en kan fouten bevatten.