Wij zijn op zoek naar enthousiaste collega’s op alle vestigingen. Bekijk onze vacatures snel!

Wat zijn de 5 fundamentele beginselen van de accountant?

Team vhm | Accountants & Belastingadviseurs ·
Open leren grootboek op gepolijst eiken bureau met vulpen en weegschaal, warme kantooromgeving in marineblauw en amber.

De vijf fundamentele beginselen voor accountants zijn: integriteit, objectiviteit, vakbekwaamheid en zorgvuldigheid, geheimhouding en professioneel gedrag. Deze beginselen vormen de ethische ruggengraat van het accountantsberoep en gelden voor alle registeraccountants en accountants-administratieconsulenten in Nederland. Ze zijn ook direct relevant voor mkb-ondernemers die een betrouwbare samenstelverklaring of jaarrekening laten opstellen. De vragen hieronder lichten elk beginsel toe en leggen uit wat er op het spel staat als een accountant ze overtreedt.

Welke beroepsorganisatie stelt de beginselen voor accountants vast?

De fundamentele beginselen voor accountants in Nederland worden vastgesteld door de NBA (Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants). De NBA beheert de Verordening Gedrags- en Beroepsregels Accountants (VGBA), het regelgevend kader dat alle registeraccountants (RA) en accountants-administratieconsulenten (AA) verplicht moeten naleven. Internationaal sluit dit kader aan bij de standaarden van de IESBA (International Ethics Standards Board for Accountants).

De NBA heeft als wettelijke taak het bewaken van de kwaliteit en betrouwbaarheid van het accountantsberoep. Dat doet zij onder meer door gedragsregels op te stellen, toezicht te houden op naleving en tuchtrechtelijke procedures te faciliteren wanneer accountants de regels overtreden. Voor ondernemers die een accountant inschakelen voor een samenstelverklaring of jaarrekeningcontrole, biedt dit kader een belangrijke garantie: de accountant werkt altijd binnen een streng gereguleerd stelsel van normen en verantwoordelijkheden.

Wat houdt het beginsel van integriteit voor accountants in?

Integriteit betekent dat een accountant eerlijk, oprecht en rechtvaardig handelt in alle professionele en zakelijke relaties. Een accountant mag geen misleidende informatie verstrekken, geen valse verklaringen ondertekenen en mag nooit medewerking verlenen aan activiteiten die in strijd zijn met wet- en regelgeving, ook niet onder druk van een cliënt of werkgever.

In de praktijk betekent dit dat een accountant een ondernemer altijd de volledige en juiste financiële werkelijkheid voorhoudt, ook als die werkelijkheid onwelgevallig is. Denk aan een situatie waarbij de cijfers van een bedrijf een minder rooskleurig beeld geven dan de ondernemer zou willen presenteren aan een financier. Een integere accountant zal de cijfers niet mooier maken dan ze zijn. Dit beginsel is de basis van het vertrouwen dat maatschappij, banken, Belastingdienst en andere stakeholders stellen in financiële rapportages zoals de samenstelverklaring of de controleverklaring.

Hoe verschilt objectiviteit van onafhankelijkheid bij een accountant?

Objectiviteit en onafhankelijkheid liggen dicht bij elkaar, maar zijn niet hetzelfde. Objectiviteit is een mentale houding: de accountant laat zijn oordeel niet beïnvloeden door vooroordelen, belangenconflicten of druk van buitenaf. Onafhankelijkheid is een meer formele, structurele eis die specifiek geldt bij controleopdrachten: de accountant mag dan geen financieel, persoonlijk of zakelijk belang hebben bij de entiteit die hij controleert.

Een accountant die een samenstelverklaring opstelt, hoeft niet formeel onafhankelijk te zijn in de strikte zin van de wet, maar moet wel altijd objectief blijven. Bij een wettelijke accountantscontrole (controleverklaring) gelden de onafhankelijkheidseisen veel strenger: de accountant mag bijvoorbeeld geen aandelen bezitten in het bedrijf dat hij controleert en moet elke schijn van belangenverstrengeling vermijden. Het verschil is dus: objectiviteit geldt altijd en voor iedereen, onafhankelijkheid is een aanvullende, structurele eis bij specifieke opdrachten.

Wat betekent vakbekwaamheid en zorgvuldigheid in de accountantspraktijk?

Vakbekwaamheid en zorgvuldigheid houden in dat een accountant alleen opdrachten aanvaardt waarvoor hij de benodigde kennis en vaardigheden bezit, en dat hij die opdrachten nauwgezet en professioneel uitvoert. Dit beginsel omvat twee samenhangende verplichtingen:

  • Vakbekwaamheid bereiken: de accountant heeft de opleiding, kennis en ervaring die nodig zijn voor de specifieke opdracht.
  • Vakbekwaamheid onderhouden: wet- en regelgeving verandert voortdurend, denk aan wijzigingen in de vennootschapsbelasting, btw-regels of verslaggevingstandaarden. De accountant is verplicht zijn kennis actueel te houden via permanente educatie.
  • Zorgvuldig handelen: de accountant werkt grondig, tijdig en in overeenstemming met de toepasselijke professionele standaarden.
  • Kritische beroepshouding: de accountant stelt de juiste vragen, verifieert informatie en neemt geen aannames voor lief.

Voor mkb-ondernemers is dit beginsel direct relevant. Een accountant die een samenstelverklaring afgeeft, moet de financiële administratie zorgvuldig doorlopen en beoordelen of de cijfers een getrouw beeld geven. Slordigheid of onvoldoende kennis van actuele regelgeving kan leiden tot onjuiste verklaringen en financiële of juridische problemen voor de ondernemer.

Waarom is geheimhouding een kernbeginsel voor accountants?

Geheimhouding is een kernbeginsel omdat accountants in hun werk toegang krijgen tot uiterst gevoelige informatie: financiële resultaten, schulden, salarisgegevens, bedrijfsstrategieën en persoonlijke vermogensposities. Een accountant is verplicht deze informatie vertrouwelijk te behandelen en mag die niet zonder toestemming delen met derden, ook niet nadat de opdracht is beëindigd.

Dit beginsel kent wel wettelijke uitzonderingen. Zo zijn accountants in bepaalde situaties verplicht melding te doen bij de Financial Intelligence Unit (FIU) in het kader van de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme (Wwft). Ook kunnen rechterlijke bevelen of andere wettelijke verplichtingen de geheimhoudingsplicht doorbreken. Buiten deze uitzonderingen geldt echter een strikte vertrouwelijkheid.

Voor ondernemers betekent dit dat zij vrijuit kunnen spreken met hun accountant over de financiële situatie van hun bedrijf, zonder angst dat concurrenten, zakenpartners of andere partijen toegang krijgen tot die informatie. Dit vertrouwen is de basis voor een open en productieve samenwerking.

Wat gebeurt er als een accountant de vijf beginselen schendt?

Als een accountant een of meer van de vijf fundamentele beginselen schendt, kan hij tuchtrechtelijk worden vervolgd via de Accountantskamer, het tuchtcollege dat specifiek is ingesteld voor het accountantsberoep. De mogelijke sancties lopen uiteen van een waarschuwing tot een definitieve doorhaling uit het accountantsregister.

De oplopende reeks van tuchtrechtelijke maatregelen ziet er als volgt uit:

  1. Waarschuwing: de lichtste maatregel, bedoeld als signaal zonder verdere gevolgen voor de beroepsuitoefening.
  2. Berisping: een formele afkeuring die in het openbare register wordt vermeld.
  3. Geldboete: een financiële sanctie opgelegd door de Accountantskamer.
  4. Tijdelijke doorhaling: de accountant mag gedurende een bepaalde periode niet praktiseren.
  5. Definitieve doorhaling: de zwaarste maatregel, waarbij de accountant permanent uit het register wordt geschrapt en het beroep niet meer mag uitoefenen.

Naast tuchtrechtelijke gevolgen kan een schending ook leiden tot civielrechtelijke aansprakelijkheid, waarbij de accountant schadevergoeding moet betalen aan benadeelde partijen. In ernstige gevallen, zoals fraude of valsheid in geschrifte, kan ook strafrechtelijke vervolging volgen. Voor ondernemers onderstreept dit hoe belangrijk het is om samen te werken met een accountant die aantoonbaar integer, vakbekwaam en betrouwbaar is.

Hoe vhm werkt volgens de vijf beginselen

De vijf fundamentele beginselen zijn geen abstracte regels: ze bepalen hoe een accountant dagelijks met jou als ondernemer samenwerkt. Bij vhm staan integriteit, objectiviteit en vakbekwaamheid centraal in elke opdracht, van het bijhouden van de financiële administratie tot het opstellen van een samenstelverklaring of jaarrekening.

Wat dat concreet betekent voor jou als mkb-ondernemer:

  • Eerlijk en helder advies, ook als de cijfers een minder gunstig beeld laten zien
  • Actuele kennis van wet- en regelgeving, zodat jij altijd compliant bent en optimaal profiteert van fiscale voordelen
  • Volledige vertrouwelijkheid over jouw financiële situatie en bedrijfsstrategie
  • Persoonlijk contact met een vaste adviseur die jouw branche en regio kent
  • Proactief signaleren van kansen en risico’s, zonder ellenlange rapporten maar in heldere, begrijpelijke taal

Wil je weten hoe vhm | accountants & belastingadviseurs jou kan ontzorgen en welke accountancydiensten het beste aansluiten bij jouw situatie? Neem dan vrijblijvend contact op met een van de vestigingen in Epe, Veenendaal, Genemuiden of Almelo.

Veelgestelde vragen

Hoe kan ik als mkb-ondernemer controleren of mijn accountant is geregistreerd en voldoet aan de NBA-normen?

Je kunt eenvoudig controleren of een accountant is geregistreerd via het openbare accountantsregister op de website van de NBA (nba.nl). Daar vind je alle ingeschreven registeraccountants (RA) en accountants-administratieconsulenten (AA), inclusief eventuele tuchtrechtelijke maatregelen die openbaar zijn gemaakt. Het is verstandig deze check te doen voordat je een langdurige samenwerking aangaat, zeker als je een samenstelverklaring of jaarrekening laat opstellen.

Wat moet ik doen als ik het gevoel heb dat mijn accountant niet integer of objectief handelt?

Spreek je accountant hier in eerste instantie direct op aan en documenteer je bezwaren schriftelijk. Levert dat geen bevredigend resultaat op, dan kun je een klacht indienen bij de Accountantskamer, het onafhankelijke tuchtcollege dat klachten over accountants behandelt. Je kunt ook terecht bij de NBA voor informatie over de klachtenprocedure. Het is belangrijk om niet te wachten, want onjuiste financiële verklaringen kunnen juridische en fiscale gevolgen hebben voor jouw onderneming.

Geldt de geheimhoudingsplicht van mijn accountant ook voor medewerkers binnen zijn kantoor?

Ja, de geheimhoudingsplicht geldt niet alleen voor de accountant zelf, maar ook voor alle medewerkers van het accountantskantoor die toegang hebben tot jouw gegevens. Het accountantskantoor is verplicht passende organisatorische en technische maatregelen te treffen om vertrouwelijke informatie te beschermen, ook in het kader van de AVG (Algemene Verordening Gegevensbescherming). Je mag als ondernemer vragen hoe het kantoor omgaat met gegevensbeveiliging en wie er precies toegang heeft tot jouw dossier.

Hoe weet ik of mijn accountant zijn vakkennis voldoende up-to-date houdt?

Accountants zijn verplicht jaarlijks permanente educatie (PE) te volgen om hun inschrijving in het accountantsregister te behouden. De NBA stelt minimumeisen aan het aantal PE-uren en de inhoud daarvan. Je kunt je accountant gerust vragen welke bijscholing hij recent heeft gevolgd, met name op gebieden die voor jouw onderneming relevant zijn, zoals actuele btw-regelgeving, vennootschapsbelasting of wijzigingen in verslaggevingsstandaarden. Een goede accountant zal dit transparant en zonder aarzeling kunnen toelichten.

Kan mijn accountant weigeren een opdracht uit te voeren als die in strijd is met zijn beginselen?

Ja, een accountant is niet alleen bevoegd maar zelfs verplicht een opdracht te weigeren of te beëindigen als die in strijd is met de vijf fundamentele beginselen of met wet- en regelgeving. Denk aan een verzoek om een jaarrekening op te stellen die een vertekend beeld geeft, of om mee te werken aan een constructie die belastingontwijking faciliteert op een manier die de grenzen van de wet overschrijdt. Dit is geen kwestie van onwil, maar van professionele en wettelijke verantwoordelijkheid.

Wat is het verschil tussen een samenstelverklaring en een controleverklaring, en welke beginselen spelen bij elk een rol?

Bij een samenstelverklaring stelt de accountant de jaarrekening samen op basis van door jou aangeleverde informatie, zonder die informatie zelfstandig te verifiëren of te controleren. Alle vijf beginselen gelden, maar de strikte onafhankelijkheidseisen zijn minder zwaar dan bij een controleverklaring. Bij een controleverklaring voert de accountant een diepgaande, onafhankelijke controle uit en geeft hij een oordeel over de getrouwheid van de jaarrekening; hier gelden de strengste onafhankelijkheidseisen. Welke verklaring jij nodig hebt, hangt af van de omvang van je onderneming en eventuele eisen van financiers of andere stakeholders.

Mag mijn accountant ook als adviseur optreden, of levert dat een conflict op met het objectiviteitsbeginsel?

Een accountant mag zowel samenstellen als adviseren, maar moet daarbij altijd alert zijn op mogelijke bedreigingen voor zijn objectiviteit. Als de adviezen van de accountant direct worden verwerkt in de jaarrekening die hij ook zelf samenstelt, kan er sprake zijn van een zogenoemde zelftoetsingsbedreiging. De accountant is verplicht dergelijke bedreigingen te identificeren en passende maatregelen te nemen, zoals een interne review door een collega. Transparante communicatie hierover met jou als opdrachtgever is een teken van professioneel handelen.

Gerelateerde artikelen

Deze inhoud is gegenereerd met behulp van AI en kan fouten bevatten.